„СЛОБОДА ИЛИ СМРТ“ ЗА ВАРДАРСКАТА ДОЛИНА
Државите не ја губат независноста само во војни. Многу почесто ја губат кога ќе ја изгубат контролата врз својата вода, својата енергија и врз другите природни ресурси. Затоа прашањето за Вардарската Долина не е техничко прашање само за инженери или економисти, а најмалку за политичарите. Тоа е прашање за иднината на Македонија. Тоа е судбоносно прашање што треба да го интересира секој наш граѓанин. Водата што ја пиеме, струјата што ја користиме и храната што се произведува влијаат на економската и политичката стабилност и просперитет. Зашто сево ова зависи од начинот на кој управуваме со нашите ресурси. Вардар е природната артерија на Македонија, долина по која се движат луѓето, трговијата, инфраструктурата, водата и енергијата. Тој ги спојува географијата, економијата и политиката, сегашноста и иднината. Вардар е и нешто многу подлабоко. Она што за Русија е Волга, за Германија – Рајна, за Франција – Рона, за Египет – Нил, за Кина – Јангцекјанг, за САД – Мисисипи, а за Бразил – Амазон. Тоа за Македонија е Вардар: река што ги носи историјата, економијата и идентитетот на една нација.
Реката што ја носи историјата на Македонците и Македонија
Уште во најстарите слоеви на европската литература, пред речиси три илјади години, Хомер ја споменал реката што тече низ Македонија: „Аксиос (Вардар), широкотечната река, чија вода е најубава од сите што течат по земјата“, Хомер, „Илијада“, VIII век пр. н.е. Ова е едно од најстарите литературни сведоштва за просторот што низ вековите ќе стане срцето на македонската земја и македонскиот народ. Низ историјата Вардар продолжува да живее и во колективната меморија. Во фолклорните збирки на Марко Цепенков, Кузман Шапкарев и браќата Миладиновци, како и во подоцнежните записи на Јован Хаџи-Василев, Кирил Пенушлиски и Блаже Ристовски, реката се споменува во стотици песни – народни и авторски. Во тие творби Вардар е пат и граница, љубов и тага, место на разделби и јуначки подвизи, но и симбол на татковината. Не случајно народната песна вели: „Ој Вардаре, македонски“, „Од Вардар до Струма земја македонска“, па дури и во поново време „Од Вардара до Триглава!?“ Во тие стихови се содржи една длабока вистина: Вардар не е само географија туку линија по која се движат историјата, паметењето и идентитетот на Македонците и Македонија, а и да не ги заборавиме гемиџиите.
Вардарската Долина – најголемиот неискористен ресурс
Реката Вардар е долга 388 километри, од кои 301 километар се наоѓаат на територијата на Република Македонија. Таа го собира најголемиот дел од површинските води во земјата и опфаќа речиси две третини од хидролошкиот систем на Македонија. Годишно низ вардарскиот слив протекуваат повеќе од 2,5-3 милијарди кубни метри слатка вода. Најголемиот дел од оваа вода ја напушта државата и се влева во Егејско Море без да ја искористиме! За подобра претстава, тоа е количество вода што е приближно споредливо со волуменот на едно големо природно езеро како Преспанско. Со други зборови, Македонија секоја година испраќа кон Егејско Море речиси едно езеро слатка вода. А, според принципите на меѓународното водно право, државите што делат една река треба да ја користат водата „правично и разумно“, без да предизвикаат значителна штета на соседите. Во пракса, тоа најчесто значи дека 10 отсто треба да ѝ пропуштиме на Грција!
Зошто светот е заинтересиран за Вардар(ска Долина)
Интересот за Вардарската Долина не е нов. Уште во XIX век европските географи размислувале за поврзување на Дунав со Егејско Море преку природниот коридор Морава–Вардар. Или, како што би рекол најголемиот германски државник Ото фон Бизмарк: „Тој што ќе ја контролира долината на Вардар ќе биде господар на Балканот“! Зашто тоа е најкратката природна врска меѓу Централна Европа и Медитеранот. Водна и транспортна оска што со векови им го привлекувала вниманието на големите сили. Па не случајно за „Вардарска Долина“ се натпреваруваат Германија и Турција. А и Франција, која со својата физибилити-студија ја докажа оправданоста на овој грандиозен проект!
Битката за последниот извор на суверенитет
Историјата докажува дека судбината на една држава не мора да се одлучува само надвор од неа. Надворешните интереси секогаш ќе постојат. Тоа е природата на геополитиката и геоекономијата. Конечниот исход сепак зависи од односот на внатрешните сила на државата, од зрелоста на нејзините управувачи и институции. Голема опасност за „Вардарската Долина“ не се странските интереси. Најголемата опасност е корумпираноста на домашните управувачи, со штетните договори. Историјата на македонската транзиција нуди доволно примери како стратешки системи минуваат од државна контрола во рацете на странски корпорации или приватни монополи. Коруптивните продажби на електродистрибутивниот систем ЕВН, „Македонски телеком“, рафинеријата ОКТА, Стопанска и Тутунска банка, многубројните концесии за рудници и други природни ресурси, како и долгогодишната зависност од увоз на храна и електрична енергија се дел од погубните одлуки што ја намалија контролата на државата врз клучни економски ресурси и системи во драматичниот процес на транзицијата.
Тони Менкиноски
The post Битката за последниот извор на македонскиот суверенитет appeared first on Нова Македонија.
